فهرست مقاله ها

Tumburi Mundi 2008

کارگاه آموزشی سازهای کوبه ای در اصفهان

تهیه و تنظیم: پیمان سازش

در اردیبهشت ماه سال1387، خانۀ هنرمندان حوزه هنری استان اصفهان ، به ریاست آقای "هوشنگ فاتحی" و با همکاری گروه "صفا" به مدیریت آقای "حمید شیخ بهایی" مبادرت به برگزاری کارگاهی آموزشی در زمینه سازهای کوبه ای در محل خانه هنرمندان اصفهان نمود.

در این کارگاه آموزشی که از 22 اردیبهشت تا 26 اردیبهشت ماه به مدت 5 روز به طول انجامید ، اساتیدی از کشورهای آلمان ، ایتالیا ، فرانسه ، سوئیس ، لهستان و ایران آخرین آموخته ها و تکنیک های خود را به اشتراک گذاشتند.

به همین مناسبت آقای شیخ بهایی که خود از پایه گذاران این کارگاه آموزشی بوده و تدریس دف را در این کارگاه بر عهده داشتند ، اطلاعات مبسوط و جالبی را در اختیار ما قرار داده اند که در ادامه ضمن معرفی ایشان به نظر خوانندگان عزیز می رسانیم.

استاد حمید شیخ بهایی ، مدیر گروه صفا ، نوازندۀ دف و تنظیم کننده قطعات سازهای کوبه ای می باشد. وی ابتدا ساز تمبک را از دوران نوجوانی شروع نمود و در همان زمان با مکاتب عرفانی و خانقاهی آشنا شد و توسط عارفان و دراویشی با ساز دف و حالتهای موسیقی عرفانی و خانقاهی آشنایی کامل پیدا کرد. او که متخصص در موسیقی عرفانی می باشد ، به عنوان اولین مدرس و مربی دف در استان اصفهان مشغول به فعالیت شد و آموزش دف را در حوزه هنری ، هنرستان موسیقی و سایر مکانهای فرهنگی آغاز نمود. وی در سال 1377 شمسی گروه " صفا " را با چهار عضو ثابت ، آقایان: بهمن بابایی نوازنده سنتور ، عبد الخلیل ملکی نوازنده نی ، مرتضی قاسمی نوازنده تمبک و خود به عنوان نوازنده دف تأسیس نمود.

او در سال 1998 میلادی در مولهایم آلمان برنامه ای را با عنوان " ملاقات با خدا در جاده ابریشم " به مدت سه شب در تئاتر آندرو برگزار نمود. وی که این سفر را سر آغاز آشنایی خود با موسیقی دانان اروپایی دانست متذکر شد ، ملاقات با خدا در جاده ابریشم با استقبال چشمگیری از سوی هنرمندان اروپایی روبرو شد و افزود موسیقی سنتی ایران و بلاخص موسیقی عرفانی از جایگاه ویژه ای نزد اروپائیان برخوردار است و گرایش جوانان در اروپا را به این سبک موسیقی گواه بر همین امر دانست. وی خاطر نشان کرد در اروپا از دف استقبال زیادی می شود و از آن به عنوان موسیقی عرفانی یاد می کنند. پس از آن گروه صفا برنامه ها و اجراهای زیادی در چین ، ترکمنستان ، آلمان ، هلند ، امارات متحده عربی و دیگر نقاط جهان داشته که می توان مهمترین آن را حضور در فستیوال سازهای کوبه ای در سال 2007 به نام " تامبوری ماندی " در فرایبورگ آلمان دانست.

در این فستیوال 7 نفر از هنرمندان ایرانی در غالب گروه صفا که اعضای آن را آقایان ملک محمد مسعودی (آواز) ، امیر مسعودی (آواز – تار باس) ، بهمن بابایی ( سنتور) ، عبدالخلیل ملکی (نی) ، مرتضی قاسمی (تمبک) ، حمید شیخ بهایی (دف) و خانم شکوفه پاریاب (دف) تشکیل می دادند ، با یک اجرای مشترک موسیقی ملل و یک اجرا در اختتامیه به نام " My Stic Drum Night " هنر و قدمت موسیقی ایران زمین را به معرض نمایش گذاشته که با استقبال چشمگیری از سوی مدیریت فستیوال تامبوری ماندی مواجه گردید.

به گفته آقای حمید شیخ بهایی ، تامبوری ماندی 2007 و درخشیدن هنرمندان ایرانی بستری مناسب برای اشاعۀ فرهنگ و موسیقی ایران زمین بود که این خود می توانست آغازی برای جولان بیشتر موسیقی ایران در عرصه  بین الملل محسوب گردد. وی رابطۀ خواهر خاندگی بین دو شهر فرایبورگ و اصفهان را متذکر شد و به حضور رئیس خانه هنرمندان اصفهان در این فستیوال اشاره کرد و افزود نیل به این هدف بزرگ در چهارچوب مبادلات فرهنگی و هنری مارا برآن داشت تا از هنرمندان اروپایی برای برگزاری یک کارگاه آموزشی در اصفهان دعوت به عمل آوریم. او هدف از برگزاری این کارگاه را ارتقاء سطح آگاهی و آفرینش های هنری هنر آموزان و هنر جویان ایرانی و آشنایی هرچه بیشتر جوانان ایرانی با موسیقی دنیا جهت گسترش دید آنها نسبت به دنیای موسیقی عنوان کرد و افزود برای وارد شدن به دنیای موسیقی در فضایی بین المللی باید دید وسیع تری نسبت به آن داشته باشیم. 

تامبوری ماندی 2008 و حضور اساتید بین المللی چون مراد جوشکان (Murat Coskun) ، آندره آپی چی یونی (Andrea Piccioni) و نورا تایل (Nora Thiele) در اصفهان را می توان آغازی برای نیل به این هدف بزرگ دانست.

مراد کشکان یا به گفته خود ، مراد جوشکان آهنگساز ، نویسنده و نوازنده ترک تبار چیره دست سازهای

کوبه ای از آلمان است. او به عنوان مدیر ، برگزار کنندۀ فستیوال های تامبوری ماندی است و اهداء جایزۀ دنیای موزیک در سال 1998 به وی را می توان یکی از بزرگترین افتخارات او دانست. کنسرتهای او در اکثر کشورهای دنیا مانند آمریکا ، کره جنوبی ، اروپای شرقی و آفریقا با استقبال زیادی روبرو شده است. او بیشتر به عنوان تک نواز در کنسرت ها می نوازد و عضو ثابت گره های "Tamburi Mundi" ، "Feidman Giora" و "Oriental Jazz Fisfuz" است. از او تا به حال چندین CD منتشر شده و در تهیۀ کارهای رادیویی و تلوزیونی با شبکه های ZDF ، ARTE ، SWR و BR همکاری داشته است. همچنین او برای تئاتر نیز آهنگ ساخته که می توان به تئاتر لوگزامبورگ و تئاتر بوتسرن در سوئیس اشاره کرد. او برای مجله معتبر "Drum&Percussion" مقاله می نویسد و می توان مهمترین اثر به جا مانده از او تا کنون را تهیۀ DVD آموزشی رقص انگشتان "Finger Dance"  در سال 2004 دانست. تحصیلات دانشگاهی مراد در زمینۀ شرق شناسی و موسیقی بوده که رابطۀ موسیقی بین شرق و غرب با موسیقی کلاسیک قدیمی و مدرن را تحلیل کرده است. او  سال هاست که در دانشگاه های معتبر بین المللی تدریس می کند.

از دیگر اعضای گروه 27 نفره به سرپرستی مراد جوشکان در ایران می توان به حضور آندره آپی چی یونی اشاره کرد ، او که یک هنرمند بین المللی شناخته شده است ، استعداد فوق العاده ای در نواختن موسیقی غربی و شرقی دارد که این امر موجب اعجاب هنرشناسان و هنردوستان گردیده است. آندره که متولد 1970 در رم ایتالیا است ، آموختن سازهای کوبه ای به خصوص " تامبورلو" را خیلی زود شروع کرد و با هنرمندان و استادان معروفی چون گیلن ولز ، میشل متسل و جمشید شمیرانی همکاری داشته است. او موسیقی صوفیانه و هندی را آموخته و همچنین با عدۀ انگشت شماری که با موسیقی قدیمی به خصوص فرم سنتی ایتالیا آشنا بوده اند کار کرده است. تجربیات متعدد او را به فکر استفاده از سازهای کوبه ای در انواع موسیقی وا داشت بنابراین شاگردانی را تربیت کرد که در گونه های مختلف موسیقی از این سازها استفاده می کنند. وی تمام این تجربیات و دانسته ها را در کتاب "The Italian Tamburello" به رشته تحریر در آورده است. از فعالیت های او

می توان به شرکت داشتن در پایه گذاری گروه "Framl Drums Europe" و فستیوال های

"Eurppean Frame" و "Drummers Meeting" اشاره کرد. او که در بسیاری از نقاط دنیا کارگاه آموزشی داشته و با هنرمندان بزرگ همکاری کرده ، مقالاتی دربارۀ سازهای کوبه ای در مجله های موسیقی به چاپ رسانده است.

تامبوری ماندی 2008 را می توان از دوجهت حائز اهمیت دانست ، یکی آشنایی جوانان ایرانی با انواع سازهای کوبه ای از قبیل تامبورلو ، کاخال ، دمو ، بندیر ، رمو ، ریکو و کاخن که هیچ یک در ایران نبوده و تکنیک بسیار جذابی برای سازهای کوبه ای و نوازندگان آن دارد و دیگر ، حضور هنرمندان ایرانی با انواع سازهای اصیل ایرانی همچون دف ، تمبک ، نی و سنتور به منظور آشنایی اساتید اروپایی با این نوع سازها که می توان این امر را گامی بلند به سوی اشاعۀ فرهنگ و هنر اصیل ایران زمین دانست.

به گفتۀ آقای شیخ بهایی هنرمندان اروپایی فقط برای ارائۀ آموزش به ایران نیامده بودند ، وی به این سخن از آقای مراد جوشکان که ((ما آمده ایم هم یاد بدهیم و هم یاد بگیریم)) اشاره کرد و افزود در این کارگاه آموزشی ساز دف و تمبک هم در سطح مقدماتی و هم پیشرفته به اساتید و هنرآموزان اروپایی آموزش داده شد. اومحتوای این کارگاه پنج روزه را فقط تدریس اعلام کرد و افزود در این کارگاه که هر روز صبح ها حدود 4 ساعت از ساعت 9 صبح تا 30/1 ظهر و بعد از ظهرها 3 ساعت از ساعت 4 بعد از ظهر تا 7 عصر به طول می انجامید ، تمامی سازهای غربی و ساز دف و تمبک تدریس شد ، وی اضافه کرد یکی از روزهای کارگاه به آشنایی هنرمندان اروپایی با ساز نی و سنتور اختصاص داده شده بود.

شایان ذکر است اساتید ایرانی حاضر در این کارگاه که وظیفۀ تدریس به هنرآموزان اروپایی را بر عهده داشتند ، همگی از اعضای ثابت گروه صفا به شمار آمده که اسامی آنان با ذکر حرفه به شرح زیر است: آقایان حمید شیخ بهایی مدرس دف ، مرتضی قاسمی مدرس تمبک ، عبد الخلیل ملکی مدرس نی و بهمن بابایی مدرس سنتور.

در ادامه آقای شیخ بهایی به سازها و فیگورهای ریتمیک غربی اشاره کرد و افزود هرکدام از سازها مانند تامبورلو که یک ساز ایتالیایی و بندیر که مراکشی است ممکن است خود انواع مختلف داشته باشد و اضافه کرد بیشتر این آلات موسیقی شبیه دف عمل میکنند ولی اشکال و ابعاد متفاوتی دارند. او به ریتمهای موسیقی سنتی اشاره کرد و خاطر نشان کرد در موسیقی سنتی از ریتمهای 8/6 ، 8/7 ، 8/10 ، 4/2 ، 4/3 و 4/6 استفاده می شود ولی در بین ریتم های موسیقی دانان اروپایی یک ریتم 4/12 به چشم می خورد که آن را بسیار زیبا و دلنشین توصیف نمود.

وی که معتقد است هنرمندان و اساتید اروپایی با موسیقی سنتی ایران آشنایی کامل دارند به علاقۀ هنرآموزان اروپایی به موسیقی سنتی ایران اشاره کرد و افزود هنرجویان اروپایی گوشه های آوازی را از اساتید ایرانی یاد گرفته بودند و به زبان فارسی با دف - نی و سنتور هم خوانی می کردند که در نوع خود بسیار جالب بود.

شیخ بهایی اساتید اروپایی را بسار باتجربه  توصیف کرد و متذکر شد نوازندگان بسیار خوب ممکن است تجربۀ انتقال و تدریس را نداشته باشند و در ارتباط برقرار کردن با ملل دیگر دچار مشکل شوند ؛ او اساتید اروپایی را از این امر مستثنی دانست و از آنان به عنوان هنرمندانی بین المللی ، با تجربه و دارای حس ارتباطی قوی یاد کرد .

تامبوری ماندی 2008 در مراسم اختتامیۀ روز 27 اردیبهشت ماه با حضور اساتید و هنرآموزان اروپایی ، اساتید ایرانی و گروه بانوان دف نواز به پایان رسید. در این مراسم که با هنرنمایی گروه سازهای کوبه ای بانوان دف نواز مشهور به گروه "صفاهان" به سرپرستی آقای حمید شیخ بهایی همراه بود ، جمعی از بانوان هنرمند اصفهانی در یک اجرای مشترک هنر و ذوق ایرانی را به معرض نمایش گذاشتند. از دیگر برنامه های قابل توجه در این روز می توان به یک سه نوازی از اساتید اروپایی ، آقایان مراد جوشکان ، آندره آپی چی یونی و خانم لورا تایل و تک نوازی هر کدام از این اساتید اشاره کرد و همچنین اجرای مشترک گروه صفا و اساتید اروپایی را می توان حسن ختام تامبوری ماندی 2008 دانست.

در پایان حمید شیخ بهایی کارگاه آموزشی اصفهان را بسیار مفید اعلام کرد و ابراز امیدواری نمود که تامبوری ماندی 2008 آغازی برای برگزاری فستیوال های متعدد دیگر در ایران باشد. او همچنین اطلاع رسانی را امری مهم و اجتناب  ناپذیر توصیف کرد و از سایت  www.IranianDrummer.comو تمامی افرادی که در این زمینه می کوشند کمال تشکر و قدردانی را به عمل آورد.

تهیه و تنظیم: پیمان سازش